Trang Sách Mạch Đời (Phê Bình Đối Thoại Văn Học)

Trang Sách Mạch Đời (Phê Bình Đối Thoại Văn Học)
Tác giả: Phạm Khải
NXB: Văn Học 2017
Tình trạng: sách tốt, 174 trang khổ 13X20.5

NVTPHCM- Tôi lấy tên cuốn sách “Trang sách, mạch đời” (Nxb Văn học, 2017) làm cái tít cho bài viết của mình bởi tôi thiển nghĩ, từ trang sách đến cuộc đời có những mối liên hệ mật thiết; cũng như từ cuộc đời tác giả đến trang sách luôn gắn chặt với nhau ở rất nhiều góc độ mà người đọc muốn biết.

Trong lời mở đầu, chính tác giả cũng đã nói tới “cấu trúc hơi lạ” của cuốn sách, ấy là đi kèm bài viết (phê bình) là những bài phỏng vấn một số nhân vật cụ thể liên quan đến cuốn sách, trong đó có chính “cha đẻ” của các tác phẩm được đề cập. Theo tôi, đây cũng là một cách làm linh hoạt để bạn đọc “nhiều cách tiếp cận hơn” đối với tác phẩm, cũng là một cách làm thể hiện tư duy năng động, dân chủ, khách quan trong quá trình thẩm định, đánh giá các tác phẩm văn chương, nghệ thuật.

Nói về văn chương Đỗ Chu, Phạm Khải cho rằng ông thuộc tốp nhà văn “viết chậm và kỹ, câu văn nghiêng về cái đẹp mảnh mai, “kiêng khem” nhiều”. Một nhà văn tên tuổi ở ta đã từng đề xuất một công trình nghiên cứu quá trình sáng tác từ Đỗ Chu đến Nguyễn Huy Thiệp – từ văn chương nghiêng về cái đẹp, cái hồn nhiên, trong sáng, giàu chất thơ đến văn chương nghiêng về mô tả cái xấu, cái ác… đến tận cùng bản ngã con người. Đó là hai tài năng văn chương của hai thời kỳ khác nhau trên đất nước chúng ta. Đến “Thăm thẳm bóng người” cũng là một Đỗ Chu ấy, nhưng sâu xa hơn, minh triết hơn.

Do cách làm vừa bình, vừa phỏng vấn, vừa hỏi chuyện nên nhà phê bình Phạm Khải nắm bắt được khá chính xác cái “tạng” của từng nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình, để từ đó mà cái “thần” trong tác phẩm của họ dần dần hiển lộ. Nhiều “tình” trong “Vô tình” của Nguyễn Phan Hách; chất nghệ sĩ của nhà phê bình Nguyễn Đăng Mạnh “Mạnh hơn lý thuyết”; Tuyển tập của Quách Tấn với độ dày 800 trang, ôm trong tay nặng trĩu, nhưng cái phiêu du trong sáng tác của ông chính là tâm hồn thanh nhẹ của ông nên Phạm Khải đã đặt tên cho bài viết về ông “Sách nặng, hồn thanh nhẹ”. Với Ngô Văn Phú thì “Cuộc du hành từ văn đến sử” đã góp phần tạo nên bề dày sự nghiệp của ông…

Phạm Khải “bắt mạch” các nhà văn và tác phẩm của họ khá chuẩn. Bài Phạm Khải viết về thi sĩ Bùi Giáng được đặt tên là “Cùng giải mã đời thơ Bùi Giáng”, giải mã vì cuộc đời thi sĩ và văn thơ của thi sĩ Bùi Giáng nếu không GIẢI MÃ ắt bạn đọc khó cảm nhận hết cái hay cái đẹp cũng như những cái chưa hoàn thiện trong những sáng tác của ông. Nói về nhà phê bình Nguyễn Hòa, Phạm Khải dùng hình ảnh cái “búa đã gõ” (tên bài “Phím đã rung và búa đã gõ” tôi cho là rất được, bởi người ta còn gọi Nguyễn Hòa bằng cái biệt danh khó chịu hơn, và bên cạnh phần khẳng định những đóng góp cụ thể của Nguyễn Hòa, Phạm Khải cũng đã thẳng thắn chỉ ra “có những chỗ anh cực đoan… dẫn tới bắt bẻ hơi quá”.